آمار
پیشخوان روزنامه ها
آخرین اخبار ورزشی

نحوه محاسبه دیه

 

دیه

 

مقدمه:

یکی از مسائل مهمی که مراجعه‌کنندگان به مراجع قضایی با آن مواجه‌اند، نحوه محاسبه دیه است. معمولاً در دادگاه‌ها دیه برمبنای شتر یا درصدی از دیه کامل محاسبه می‌شود وبه همان شکل در رأی قاضی آورده می‌شود. پرواضح است که در این حالت؛ دو طرف دعوا به مقدار ریالی دیه نمی‌توانند پی‌ببرند و ناچار در مقام پرس‌و‌جو در این مورد برمی‌‌آیند. از طرف دیگر، در هنگام محاسبه دیه، اصطلاحاتی مانند اَرش، دامیه، هاشمه و…. در آرای صادرشده به چشم می‌خورد که طبعاً بسیاری از شهروندان با آنها آشنا نیستند. برای اطلاع خوانندگان گرامی، به خصوص اشخاصی که به دستگاه قضایی مراجعه می‌کنند در این مختصر به نحوه محاسبه دیه می‌پردازیم.

دیه واَرش:

دیه: مالی است که مجرم به خاطر ارتکاب به جرمی که منجر به آسیب بدنی یا مرگ دیگری می‌شود، به شخص او یا صاحب خون (ورثه‌اش) می‌پردازد. در شرع مقدس برای بیشتر اعضای بدن دیه در نظر گرفته شده‌است.

اَرش: اگر در مورد عضوی دیه معین نشده‌باشد، قاضی با در نظر گرفتن دیه کامل انسان و نوع و کیفیت آسیب، مطابق نظرکارشناس، میزان آن را معین می‌کند که در اصطلاح به آن اَرش گفته می‌شود. برای مثال: اعضایی مثل گوش، چشم، دست یا و….. دیه معین دارند و عضوی مانند طحال فاقد دیه معین است. همان‌طور که گفتیم، دادگاه‌ها معمولاً برمبنای شتر یا درصدی از دیه کامل یک انسان دیه را محاسبه می‌کنند و هر سال وزارت دادگستری نیز نرخ ریالی دیه کامل را تعیین و اعلام می‌کند. برای مثال: دیه کامل یک انسان، یعنی صدنفر شتر در سال ۱۳۸۳ معادل با دویست و بیست میلیون ریال اعلام شده‌است (یعنی هر شتر معادل دو میلیون و دویست هزار ریال).

دیه جراحت های واردشده به سروصورت:

۱ـ خراش پوست سریا صورت بدون آنکه خون جاری شود: یک نفر شتر یا دومیلیون و دویست هزار ریال (حارصه).

۲ـ خراشی که از پوست بگذرد و مقدار اندکی وارد گوشت شود و همراه با جریان خون باشد (چه کم باشد یا زیاد): دو نفر شتر یا چهار میلیون و چهارصد هزار ریال.

۳ـ زخمی که موجب بریدگی عمیق گوشت شود ولی به پوست نازکی روی استخوان نرسد: سه شتر یا شش میلیون و ششصد هزار ریال (متلاحمه).

۴ـ زخمی که از گوشت عبور کند و به پوست نازک روی استخوان برسد: چهار نفر شتر یا هشت میلیون و هشت‌صد هزار ریال.

۵ـ جراحتی که از گوشت عبور کند و پوست نازک روی استخوان را کنار زده و استخوان را آشکارکند: پنج نفر شتر یا یازده میلیون ریال (موضحه).

اگر این جراحتهای پنج‌گانه در جایی غیر از سروصورت وارد شود، از دوحال خارج نیست:

الف) عضوی که این جراحت برآن وارد شده دارای دیه معین باشد مثل دست، در این حالت باید نسبت دیه آن را با دیه کامل سنجیده آن‌گاه به تعداد همان نسبت دیه را تعیین کرد. برای مثال: دیه دست نصف دیه کامل است. بنابراین، اگر جراحت بند اول (حارصه) در دست وارد شود، دیه آن به اندازه نیم نفر شتر یا یک میلیون و یک‌صد هزار ریال خواهدشد.

ب ) عضو فاقد دیه معین باشد مثل شکم، در اینجا باید اَرش توسط دادگاه تعیین شود.

سایر صدمات واردشده به سرو صورت:

۱ـ عملی که موجب شکستن استخوان شود، حتی اگر زخمی در برنداشته باشد: ۱۰ نفر شتر یا بیست‌ودو میلیون ریال.

۲ـ جراحتی که درمان آن جز یا جابه‌جا کردن استخوان میسر نباشد: ۱۵ نفر شتر یا بیست‌ودو میلیون ریال (منقله).

۳ـ زخمی که به کیسه مغز برسد: ۳۳ نفر شتر یا هفتادودو میلیون و ششصد هزار ریال (مأمومه).

۴ـ جراحتی که کیسه مغز را پاره کند: علاوه بر ۳۳ نفر شتر یا هفتادودو میلیون و ششصد هزار ریال، اَرش نیز به آن اضافه می‌شود. (دامغه)

دیه جراحاتی که به درون بدن انسان وارد می‌شود:

۱ـ جراحتی که با هر وسیله اعم از سلاح گرم وسرد یا از هر جهت به شکم، سینه، پشت یا پهلوی انسان وارد شود: ۳۳ نفر شتر یا هفتادودو میلیون و ششصد هزار ریال (جائفه).

۲ـ چنانچه وسیله مزبور از یک طرف بدن وارد و از طرف دیگر بیرون آمده‌ باشد: ۶۶ نفر شتر یا یک‌صدو چهل و پنج میلیون و دویست هزار ریال.

دیه جراحتی که در اعضای انسان فرو می‌‌‌رود:

اگر نیزه یا گلوله و امثال آن در دست یا پای انسان فرو رود، چنانچه مصدوم مرد باشد، دیه آن ۱۰ نفر شتر یا بیست‌ودو میلیون ریال و اگر زن باشد باید اَرش تعیین و پرداخت شود.

صدماتی که موجب تغییر رنگ پوست یا تورم می‌ شوند:

۱ـ سیاه شدن صورت بدون زخم و شکستگی: شش دهم  نفر شتر یا یک میلیون و دویست و بیست هزار ریال.

۲ـ کبود شدن صورت: سه دهم نفر شتر یا ششصد و شصت هزار ریال.

۳ـ سرخ شدن صورت: یک و پنج دهم شتر یا سیصد و سی هزار ریال.

اگر سیاه و کبود یا سرخ شدن در سایر اعضا واقع شود، مبالغ بالا نصف خواهد شد. اگر ضربه موجب تغییر رنگ پوست سر شود یا اگر موجب تورم گردد، باید اَرش تعیین و پرداخت شود.

اگر ضربه ‌ای موجب تورم و تغییر رنگ (درغیرسر) مثلاً درصورت یا پا و…. شود، علاوه‌بر دیه مقدر و گفته شده در بالا اَرش نیز باید تعیین و پرداخت شود.

دیه شکستگی دست و پا

۱ـ اگر صدمه موجب شکستگی استخوان دست یا پا شود و درمان موجب بهبودی کامل گردد: ۸ نفر شتر یا هفده میلیون و ششصد ریال (فرقی بین دست و پای چپ و راست نیست.).

۲ـ اگر صدمه موجب شکستگی استخوان دست یا پا شده ولی درمان مؤثر واقع نشود و بهبودی کامل حاصل نگردد: ۱۰ نفر  شتر یا بیست‌ودو میلیون ریال (فرقی بین دست و پای چپ و راست نیست).

باید توجه داشت که گاه صدمه موجب می‌شود که دو قسمت مختلف از دست یا پا شکسته شود که در این حالت برای هریک از جراحات، دیه جداگانه‌ای مطابق موارد بالا تعیین می‌شود. مثلاً اگر استخوان ساق و ران و پای چپ شکسته شود، دو دیه تعیین می‌شود که حسب اینکه درمان کامل باشد یا نه، ۱۶ یا ۲۰ نفر شتر خواهد بود یا اینکه استخوان درشت‌نی و نازک‌نی پای چپ  شکسته شود که در اینجا نیز حسب مورد ۲۰ یا ۱۶ نفر شتر تعیین می‌شود.

همچنین اگر در حادثه‌ای استخوان و ران پای چپ و ران پای راست هردو شکسته شود: در اینجا نیز حسب مورد ۲۰ یا ۱۶ نفر شتر تعیین خواهد شد.

دیه شکستگی گردن

۱ـ اگر صدمه موجب شود که گردن کج شود ولی اثر آن از بین برود، فقط اَرش تعیین و پرداخت می‌شود.

دیه شکستگی ستوان فقرات

۱ـ شکستن ستون فقرات چنانچه معالجه مؤثر واقع شود: ۱۰ نفر شتر یا بیست‌ودو میلیون ریال.

۲ـ شکستن ستون فقرات به نحوی که درمان مؤثر واقع نشود یا بعد از درمان به‌صورت کمان و خمیدگی درآید یا مصدوم بدون عصا قادر به راه رفتن نباشد یا توانایی جنسی او از بین برود یا مبتلا به ریزش ادرار شود یا باعث خمیدگی پشت شود یا قدرت نشستن یا راه رفتن از او سلب شود: ۱۰۰ نفر یا دویست‌ و بیست میلیون ریال.

۳ـ اگر شکستن ستون فقرات باعث فلج شدن هردو پا شود، علاوه بر دیه کامل، به خاطر فلج شدن از ناحیه دوپا، ۶۶ نفر شتر نیز منظور خواهدشد.

دیه قطع نخاع

۱ـ قطع تمام نخاع دیه کامل دارد (۱۰۰ نفر شتر) و قطع بعضی قسمت‌ها به نسبت مساحت آن خواهدبود.

۲ـ اگر قطع نخاع موجب عیب در عضو دیگری شود، چنانچه آن عضو دارای دیه معین باشد، بر دیه کامل قطع نخاع اضافه می‌شود و اگر آن عضو فاقد دیه معین باشد، اَرش بر دیه کامل اضافه می‌شود.

دیه شکستن دنبالچه یا استخوان نشیمن‌گاه

۱ـ شکستن استخوان دنبالچه که سبب شود مصدوم قادر به ضبط مدفوع نباشد، دیه کامل دارد (۱۰۰ نفر شتر).

۲ـ اگر شکستن استخوان دنبالچه منجر به ضایعه بالا نشده ولی مصدوم قادر به ضبط باد نباشد، اَرش تعیین و پرداخت خواهدشد.

۳ـ اگر ضربه‌ای به مصدوم وارد شود که او قادر به ضبط ادرار یا مدفوع نباشد، دیه کامل دارد (۱۰۰ نفر شتر).

دیه دنده‌ها

۱ـ دیه هریک از دنده هایی که در پهلوی چپ واقع شده‌اند و محیط به قلب هستند: ۵/۲ نفر شتر یا پنج میلیون و پانصد هزار ریال

۲ـ دیه سایر دنده‌ها: یک نفر شتر یا دو میلیون و دویست هزار ریال.

دیه شکستن استخوان زیرگردن یا ترقوه

۱ـ شکستن مجموع دو استخوان ترقوه که درمان نشود یا با عیب درمان شود: صد نفر شتر یا دویست و بیست میلیون ریال (هرکدام ۵۰ نفر شتر ).

۲ـ شکستن مجموع دو استخوان ترقوه که بدون عیب درمان شود: هشت نفر شتر یا هفده میلیون و ششصد هزار ریال (هرکدام چهار نفر شتر).

دیه مو

۱ـ از بین بردن موی سر یا صورت مرد به نحوی که دیگر نروید: صد نفر شتر یا دویست و بیست میلیون ریال.

۲ـ از بین بردن موی سر مرد به نحوی که دوباره بروید: تعیین و پرداخت اَرش.

۳ـ از بین بردن موی صورت مرد به نحوی که دوباره بروید: ۳۳ نفر شتر یا هفتادودو میلیون و ششصد هزار ریال.

۴ـ از بین بردن موی سر زن به نحوی که دیگر نروید: ۵۰ نفر شتر یا یک‌صد و ده میلیون ریال.

۵ـ از بین بردن موی سر زن به نحوی که دوباره بروید، دیه آن معادل مهرالمثل(۱) است. در این حالت اگر مهرالمثل زن بیش از دیه کامل باشد، فقط به میزان دیه کامل خسارت پرداخت خواهد شد.

۶ـ از بین بردن هر ابرو در صورتی که دیگر نروید: ۲۵ نفر شتر یا پنجاه و پنج میلیون ریال.

۷ـ از بین بردن هر ابرو درصورتی که دوباره بروید: تعیین و پرداخت اَرش.

۸ـ از بین بردن موهای پلک خواه دوباره بروید یا نروید: تعیین و پرداخت اَرش.

دیه بینی و بویایی

۱ـ از بین بردن تمام بینی:۱۰۰ نفر شتر یا دویست و بیست میلیون ریال.

۲ـ فاسد کردن بینی از طریق شکستن یا سوزاندن و…. اگر درمان نشود: ۱۰۰ نفر شتر یا دویست و بیست میلیون ریال.

۳ـ فاسد کردن بینی از طریق شکستن یا سوزاندن و…. اگر درمان شود: ۱۰ نفر شتر یا بیست‌ودو میلیون ریال.

۴ـ ازبین هریک از سوراخ‌های بینی: ۳۳ نفر شتر یا هفتادودو میلیون و ششصد هزار ریال.

۵ـ از بین بردن نوک بینی که محل چکیدن خون است: ۵۰ نفر شتر یا یک‌صدوده میلیون ریال.

۶ـ از بین بردن حس بویایی هر مجرای بینی: ۵۰ نفر شتر یا یک‌صدوده میلیون ریال.

۷ـ اگر در اثر بریدن بینی یا صدمه دیگری حس بویایی از بین برود، علاوه بردیه حس بویایی، دیه آن صدمه نیز محاسبه خواهدشد.

دیه گوش و شنوایی

۱ـ از بین بردن هرگوش: ۵۰ نفر شتر یا یک‌صدوده میلیون ریال.

۲ـ از بین بردن نرمه گوش: یک سوم ۵۰ نفر شتر یا یک‌صدوده میلیون ریال.

۳ـ پاره کردن گوش: یک سوم ۵۰ نفر شتر یا یک‌صدوده میلیون ریال.

۴ـ از بین بردن حس شنوایی هرگوش: ۵۰ نفر شتر یا یک‌صدوده میلیون ریال.

۵ـ اگر با بریدن دو گوش حس شنوایی از بین بردن: ۲۰۰ نفر شتر یا چهارصد و چهل میلیون ریال.

۶ـ اگر با بریدن یک گوش حس شنوایی از بین برود: ۱۵۰ نفر شتر یا سیصدوسی میلیون ریال.

۷ـ اگر با صدمه به عضو دیگر حس شنوایی از بین برود، هم دیه شنوایی و هم دیه آن عضو محاسبه می‌شود.

دیه لب

۱ـ از بین بردن هرلب: ۵۰ نفر شتر یا یک‌صدوده میلیون ریال.

۲ـ صدمه‌ای که موجب سست شدن لب‌ها شود: ۶۶ نفر شتر یا یک‌صدو چهل وپنج میلیون و دویست هزار ریال.

۳ـ شکافتن یک لب یا هر دولب که موجب نمایان شدن دندان‌ها شود و درمان نگردد: ۳۳ نفر شتر یا هفتادودو میلیون و ششصد هزار ریال.

۴ـ شکافتن یک لب یا هردولب که موجب نمایان شدن دندان‌ها شود و درمان گردد: ۱۰ نفر شتر یا بیست‌ودو میلیون ریال.

دیه زبان و گویایی و حس چشایی

۱ـ از بین بردن تمام زبان یا لال‌کردن انسان سالم: ۱۰۰ نفر شتر یا دویست و بیست میلیون ریال.

۲ـ بریدن تمام زبان لال: ۳۳ نفر شتر یا هفتادودو میلیون و ششصد هزار ریال.

۳ـ از بین بردن صورت شخص به طوری که نتواند به طور کامل صدایش را آشکار کند و نیز ازبین بردن گویایی: صد نفر شتر یا دویست و بیست میلیون ریال.

۴ـ از بین بردن حس چشایی موجب اَرش است. اگر با بریدن زبان حس چشایی از بین برود، فقط دیه زبان پرداخت می‌شود و اگر با وارد شدن صدمه دیگری حس چشایی از بین برود، هم اَرش حس چشایی هم دیه آن صدمه محاسبه می‌شود.

دیه دندان

۱ـ از بین بردن تمام دندان‌ها: ۱۰۰ نفر شتر یا دویست و بیست میلیون ریال (مجموع ۲۸ دندان).

۲ـ از بین بردن دندان‌های جلو: ۶۰ نفر شتر یا یک‌صدو سی ودو میلیون ریال (هر کدام پنج نفر شتر).

۳ـ از بین بردن دندانهای عقب: ۴۰ نفر شتر یا هشتادوهشت میلیون ریال (هرکدام دو و نیم نفر شتر).

۴ـ شکستن دندانی که نمایان است (حتی با حفظ ریشه دندان )، دیه کامل آن دندان را دارد.

دیه فک

۱ـ از بین بردن هرفک: ۵۰ نفر شتر یا یک‌صدوده میلیون ریال.

۲ـ دیه فک، مستقل از دندان محاسبه می‌شود.

۳ـ اگر صدمه موجب نقص فک شود، مثلاً موجب دشواری در عمل جویدن گردد، اَرش تعیین و پرداخت خواهد شد.

دیه عقل

۱ـ هر صدمه‌ای که موجب زوال عقل شود: ۱۰۰ نفر شتر یا دویست و بیست میلیون ریال.

۲ـ هر صدمه‌ای که موجب نقصان عقل شود: تعیین و پرداخت اَرش.

دیه زوال منافع

۱ـ صدمه‌ای که موجب از بین رفتن انزال یا قدرت تولید مثل و بارداری یا لذت مقاربت شود: تعیین و پرداخت اَرش.

۲ـ صدمه‌ای که موجب از بین رفتن توان مقاربت به طور کامل شود: ۱۰۰ نفر شتر یا دویست و بیست میلیون ریال.

۳ـ صدمه‌ای که موجب زوال یا نقص بعضی از منافع مانند خوابیدن شود: تعیین و پرداخت اَرش.

۴ـ قطع آلت زنانه یا مردانه: ۵۰ یا ۱۰۰ نفر شتر.

۵ـ صدمه‌ ای که موجب ریزش ادرار گردد( اگر تا پایان یک روز دوام داشته ‌باشد): ۱۰۰ نفر شتر یا دویست و بیست میلیون ریال. اگر تا نصف روز دوام داشته باشد: ۶۶ نفر شتر یا یک‌صدو چهل و پنج میلیون و دویست هزار ریال، و اگر دوام آن تا هنگام برآمدن روز باشد: ۳۳ نفر شتر یا دوازده میلیون و ششصد هزار ریال.

چند نکته در مورد دیه:

۱ـ دیه فلج کردن هرعضوی که دارای دیه معین است، مثل دست پا و…: دو سوم دیه همان عضو.

۲ـ قطع کردن عضوی که دارای دیه معین است و فلج می‌باشد: یک سوم دیه همان عضو.

۳ـ مهلت پرداخت دیه از زمان وقوع جرم عبارت است از: در جرایم عمدی ظرف یک سال، در جرایم شبه عمدی ظرف دو سال و در خطای محض ظرف سه سال. در جرایم عمد و شبه عمد مسئول پرداخت دیه، خود مرتکب است.

۴ـ عاقله: یعنی بستگان مرد، نسبی پدری و مادری یا پدری به ترتیب طبقات ارث به نحوی که همه اشخاصی که در زمان فوت می‌توانند ارث ببرند، به صورت مساوی عهده‌دار پرداخت دیه هستند.

سؤال: عاقله چگونه و در چه زمانی مسئول پرداخت دیه به جای مجرم اصلی است؟

پاسخ: ۱ـ قاتل یا وارد کننده صدمه به دیگری نابالغ یا دیوانه باشد.

۲ـ قتل یا صدمه، خطای محض باشد؛ یعنی مرتکب نه قصد کشتن یا آسیب زدن به دیگری را داشته باشد، نه قصد عمل واقع شده براو را، مانند آنکه شخصی به قصد شکار حیوانی تیری رها کند ولی آن تیربه انسانی برخورد کند.

۲ـ اگر قتل خطای محض با اقرار قاتل یا خودداری او از ادای سوگند یا قسامه ثابت شود، پرداخت دیه برعهده خودش می‌باشد.

۴ـ دیه آسیب‌های بدنی حارصه، دامیه، متلاحمه و سمحاق تحت هر شرایطی برعهده خود مرتکب می‌باشد و عاقله مسئولیتی ندارد.

۵ـ اگر مرتکب جرم خطای محض عاقله نداشته باشد یا عاقله او نتواند دیه را ظرف مدت سه سال بپردازد، دیه از بیت‌المال پرداخت خواهد شد.

۶ـ دیه قتل اگر صدمه و فوت هردو در یکی از ماههای حرام (رجب، ذی‌حجه، ذیقعده و محرم) واقع شود، سبب خواهد شد تا یک سوم به دیه کامل اضافه شود.

دیه سقط جنین

ـ نطفه (که در رحم مستقر شده): دو نفر شتر یا چهار میلیون و چهار هزار ریال.

ـ علقه (که خون بسته است ): چهار نفر شتر یا هشت میلیون و هشتصد هزار ریال.

ـ مضغه(که به صورت گوشت درآمده): شش نفر شتر یا سیزده میلیون و دویست هزار ریال.

ـ جنین دارای استخوان و گوشت شده ولی فاقد روح باشد: ۱۰ نفر شتر یا بیست‌ودو میلیون ریال.

جنین که در آن روح پیدا شده: اگر پسر باشد دیه  کامل ۱۰۰ شتر یا دویست و بیست میلیون ریال و اگر دختر باشد ۵۰ شتر یا یک‌صدوده میلیون ریال.

ـ اگر در اثر کشته‌شدن مادر، جنین نیز بمیرد یا سقط شود،دیه جنین در هر مرحله که باشد به دیه مادر اضافه می‌شود.

پی‌‌نوشت:

۱ـ مهرالمثل: مال یا وجه یا پولی است که شوهر در هنگام ازدواج، به ازای زناشویی به زن پرداخت و تسلیم می‌کند که برعهده شوهر است و هرموقع که زن اراده کند مرد باید آن را بپردازد. اگر زن و شوهر برای تعیین مهر توافق کرده باشند، به آن “مهرالمسمی” گفته می‌شود. اگر اختیار تعیین مهر به زن داده شود، زن نمی‌تواند بیشتر از مهرالمثل دریافت کند. برای تعیین مهرالمثل شرایط زن از قبیل  شرافت خانوادگی، سایر صفات و خصوصیات و وضعیت او نسبت به سایر زنانی که هم شأن او بودن و در فامیل دارای شرایط مشابه او هستند و عرف محل در نظر گرفته می‌شود.

۲۱پاسخ به “نحوه محاسبه دیه”

یک نظر بگذارید

شما باید وارد شده باشیدتا بتوانید نظر بگذارید

دسته بندی